گنبد سرخ یکی از بناهای قدیمی موجود شهرستان مراغه میباشد که در جنوب غربی شهر واقع شده است این بنا در سال542 هجری قمری به دستور عبدالعزیز بن محمود بن سعد و به وسیله بنی بكر محمد بن بندان بن محسن معمار ساخته شده است. این گنبد مربعی شكل است وتشكیل یافته از اتاق اصلی و سردابه كه بر روی سكوی سنگی قرار دارد و به وسیله هفت ردیف پله می توان به آن دسترسی یافت. پنج پله در جلوی سكو واقع شده و پله ششم و هفتم جزء آستانه درگاه محسوب میشوند.  

  در بازدید آنوبانینی مشاهده شد ورودی  در ورودی این گنبد به سمت شمال باز میشود و دیواره های آجری ان به شگل ظریفی تذئین شده است ودر عكسهای زیر پیدا ست. ودر دل این آجركاری كتیبه ای به خط كوفی نمایان است كه متن آن چنین است: "امر بینا هذه القبه، الامیر الرءیس العالم فخرالدین عمادالاسلام قوام آذربایجان ابوالعز عبدالعزیز بن محمود بن سعد یدیم الله علاه". بر بالای آن كتیبه ای افقی به خط كوفی مشاهده می شود كه متضمن تاریخ بنای كتیبه می باشد: "بنی المشهد فی الحادی عشر من شوال سنه اثنین و اربعین و خمسا".

و در كتیبه ضلع شرقی آیه 54 سوره 39 قرآن كریم نوشته شده و در ضلع غربی كتیبه ای است كه نام سازنده بنا را نشان می دهد: "عمل العبد المذءب الراجی الی عفوالله بنی بكر محمدبن بندان البنا بن المحسن المعمار".

 در چهار گوشه خارجی بنا ستون های مدوری با تزئینات آجری وجود دارد كه علاوه بر كمك به ایستایی بنا، به زیبایی آن نیز می افزاید. قسمت داخلی بنا به صورت فضایی مربع شكل است كه سه ضلع آن هر كدام دو طاق نما همانند نمای خارجی تعبییه شده است. در گذشته در طول گنبد كتیبه ای گچبری شده مزین به آیات قرآنی بوده كه به مرور زمان ازبین رفته است. چهار روزن در چهار طرف بنا و نیز روزنی در مركز گنبد نور فضای داخلی را تامین می كند.

 گنبد بنا دارای دوپوشش است. پوشش داخلی به صورت عرقچین و پوشش خارجی آن كه به طور كامل فرو ریخته؛ به فرم هرمی بوده است. كف اتاق را از قطعات سنگ تراشیده مفروش كرده و دیوارهای داخلی بنا را با گچ اندود نموده اند. از ظواهر امر این چنین برمی آید كه مقبره اصلی در درون دخمه قرار داشته و اتاق فوقانی، مسجد كوچكی بوده كه پخش نذورات و قرائت قرآن در آن صورت می گرفته است.

نمای شمالی

نمای شمال شرقی

نمای شمال غربی

تزئینات  بالای درگنبد

جزئیات تزئینی دیوارها

معماری داخل