برای ورود به بحث بانک و بانکداری بهتر است ابتدا تاریخچه مختصری درباره این موضوع را مرور کنیم

همچنان که میدانید قبل از پیدایش پول در جوامع بشری انسانها برای داد و ستد کالا از کالاهایی استفاده می کردند که نقش واسطه بین کالا ها را ایفا می کرد ؛ ولی این راه مبادله بسیار ابتدایی و غیر قابل ادامه دادن بود  چرا که معایب زیادی داشت

 از جمله  اینکه عدم توانایی سنجش واقعی ارزش کالاها و خدمات مبادله شده – عدم تقسیم پذیری بطور دقیق مثلآ هنگامی که کالای واسطه گوسفند بود و مقدار کالای مبادله شده کمتر از یک گوسفند کامل بود و قرار نبود گوسفند تقسیم شود – عدم نیاز ارایه دهنده کالا و خدمات به کالای واسطه و یا مشکل حمل و نقل کالای واسطه و یا پیدا کردن محل مناسب برای ذخیره آن .

علاوه بر این اگر قرار بود مبادلات گسترش پیدا کند ممکن بود کالای واسطه مورد نظر برای تجارت و داد و ستد بیشتر به مقدار کافی در محل وجود نداشته باشد .

همه این مشکلات و مشکلات بسیار دیگری  باعث شد تا پول در شکل اولیه خود بوجود آید .

با بوجود آمدن پول از جنس فلزات قیمتی ( طلا و نقره ) بود که تجارت و داد وستد رشد بیشتری پیدا کرد ومشکل حجم زیاد کالاهای واسطه و همچنین تقسیم ناپذیری و ذخیره ناپذیری آن حل شد .

ارزش این نوع پولها برابر با ارزش  ذاتی آنها بود یعنی بسته به مقدار طلا یا نقره بکار رفته در ساخت آن ارزش پول تعیین می شد .

در این زمان بود که مشکلات دیگری برای تجارت پیش آمد از جمله جابجایی و نگهداری  این پولها که امکان سرقت آن بسیار زیاد بود .

در آن زمان که تجارت رو به گسترش از طریق دریا انجام می شد و حجم آن رشد قابل توجهی پیدا کرده بود ، شهرهای بندری اروپا به مراکز داد و ستد پولی تبدیل شد.

از جمله این شهر ها شهر ونیز ایتالیا بود که در آن شهر بندری بخاطر تجمع تجار و کشتیهای تجاری  ، شغل جدیدی ایجاد شد که همان صرافان اولیه بودند و کار آنان تبدیل و حواله پول به نقاط دور دست بود تا از این طریق تاجران بدون احساس خطر ازبه  سرقت رفتن پولهای فلزی و پر ارزش خود بتوانند بهای کالاهای خود را به مبدا حرکت خودشان باز گردانند .

این عمل به این صورت بود که افراد پول خود را در شهر ونیز به این افراد تحویل می دادند و در مقابل از آنان رسیدی دریافت می کردند بنام (recepta) و پس از رسیدن فرد به مقصد و ارایه آن رسید به نماینده صراف  اولیه در آن شهر می توانست پول خود را در یافت نماید ؛ که البته در مقابل این خدمت مبلغی بابت کارمزد از صاحب پول دریافت می شد .

تعداد این صرافان  به تدریج بیشتر شد و کارشان رونق گرفت . ایشان برای خود در بندرها  محل هایی  ساختند تا مردم برای حواله پول به آنان مراجعه کنند . این شغل در آن زمان بر روی نیمکت هایی  انجام می شد که در بندر ها قرار داشت

کلمه لاتین (banko) که  به معنای نیمکت می باشدنام  محلی بود که این صرافان در آن محل مشغول کار بودند .

نام بانک  نیز از این کلمه گرفته شده و رسیدهایی که بین افراد مبادله می شد  نوعی از پول کاغذی محسوب می شد که بعدها توسط بانکها به جریان افتاد .

همچنان که گفته شد با تاسیس  بانکهای رسمی به تدریج بعلت حجم بالای تجارت و عدم امکان جابجایی  مقادیر زیاد پول های فلزی و خطر های ناشی از آن ، نسل جدید پول به جریان افتاد و بر این اساس بود که هر کشور می توانست بر اساس میزان موجودی طلا و نقره موجود در خزانه کشور اقدام به نشر اسکناس یا پول کاغذی نماید و این فلزات گرانبها را بعنوان پشتوانه اسکناس در خزانه خود نگهداری کند .

البته تعیین ارزش پول هرکشور و برابری آن با ارزهای دیگر بحث هایی است که تحت کنترل سازمانهای بین المللی  مانند بانک جهانی  می باشد و در مطالب آینده در جای خود به آنها نیز خواهیم پرداخت .

امروزه پول به شکل جدید تری بوجود آمده مانند پول  پلاستیکی  و یا پول الکترونیک که ناشی از بانکداری الکترونیک می باشد

بزرگ‌ترین اسکناس تاریخ

این بزرگترین اسکناس تاریخ را که‌ اندازه‌اش به یک برگه سند قضایی می‌رسد، دولت فیلیپین در 1998 با ارزش 100‌هزار پزو چاپ کرده است. این اسکناس به مناسبت صدمین سالگرد استقلال فیلیپین از حاکمیت اسپانیایی‌ها چاپ شده بود و تنها در اختیار مجموعه‌داران قرار می‌گرفت. ارزش فروش هر برگه آن 180‌هزار پزو، معادل 3,700‌دلار بود.

گران‌ترین اسکناس تاریخ

عظیم‌ترین مبلغی که روی یک اسکناس درج شده به دوره اجرای طرح مارشال – بازسازی‌های پس از جنگ دوم – در انگلستان می‌رسد، که در آن زمان دولت اسکناس‌هایی به ارزش یك‌میلیون پوند چاپ می‌کرد. این اسکناس‌ها که در اصل برای استفاده دولت آمریکا طراحی شده بود، خیلی زود از دور خارج شد و در نتیجه تعداد بسیار انگشت شماری از آن به دست اشخاص عادی رسید. البته خارج از دور بودن این اسکناس‌ها به معنای بی‌ارزش بودنشان نیست، در سال 2008 یکی از دو بازمانده این مجموعه به مبلغ 120‌هزار‌دلار در یک حراجی به فروش رفت.

اولین ATM تاریخ

از زمانی که ارشمیدس در حمام به آن کشف معروفش رسید، این شاید درخشان‌ترین ایده‌ای باشد که به ذهن کسی رسیده است. مخترعی به نام جان شپرد-بارون وقتی در حال دوش گرفتن بود، طرح اولین دستگاه ATM جهان به ذهنش خطور کرد (البته این ادعای او بی‌رقیب و مخالف هم نبوده است). او طرحش را با بانک‌های انگلیسی درمیان گذاشت و به سرعت پذیرفته شد. اولین دستگاه ATM در 1967 در لندن ساخته و نصب شد. ماشین با کد شناسایی شخصی کار می‌کرد و در ابتدا اسکناس‌ها اندکی با ایزوتوپ‌های رادیواکتیو کربن 14 آغشته می‌شدند، چون هنوز سیستم کددهی مغناطیسی کارت‌های خودپرداز اختراع نشده بود. البته این دستگاه یک تفاوت دیگر هم با نمونه‌های امروزی‌اش داشت: کارمزد نمی‌گرفت.

منشا پیدایش علامت $

هیچ‌کس نمی‌داند این نماد ‌دلار اولین بار از کجا آمده است، اما دفتر چاپ و حکاکی اسکناس‌های آمریکا می‌گوید منشا آن را حدس زده است. اداره‌ای که مسوولیت چاپ و طراحی تمام اسکناس‌های‌دلاری آمریکا را بر عهده دارد می‌گوید از این نماد در اصل برای نمایاندن پزوی اسپانیایی و مکزیکی «PS» استفاده می‌شده است؛ یعنی به تدریج s طوری نوشته می‌شده است که بالای p قرار بگیرد. این علامت حتی در 1875 یعنی پیش از چاپ اولین‌دلار آمریکایی هم به گستردگی مورد استفاده بوده است و اگر خوب دقت کرده باشید، روی پول‌های آمریکا اصلا از چنین علامتی خبری نیست.

طول عمر اسکناس‌ها

همه اسکناس‌ها دیر یا زود فرسوده می‌شوند. هرچه ارزش پول کوچک‌تر باشد شما از آن بیشتر استفاده می‌کنید و در نتیجه عمرش هم کوتاه‌تر می‌شود. یک اسکناس یک‌دلاری به طور متوسط 21 ماه زندگی می‌کند، در صورتی که اسکناس منقوش به تصویر بنجامین فرانکلین (صد‌دلاری) 7 سال عمر دارد. البته بی‌شک تا آن زمان ارزشش به خاطر تورم نزول کرده، بنابراین هرچه زودتر خرجش کنید بهتر است.

پلیس مقابله با جعل اسکناس

به دنبال جنگ داخلی پول جعلی به قدری در آمریکا رایج شده بود که می‌گفتند حجم آن به یک سوم کل پول‌های رایج رسیده است و در نتیجه دولت مجبور به مداخله شد. در 1865 پلیس ویژه‌ای برای مقابله با جعل اسکناس در وزارت خزانه‌داری تشکیل شد تا پیش از آنکه پول‌های قلابی اقتصاد ملی را فلج کنند با آنها مقابله کند. این پلیس هنوز هم فعال است، اما امروزه بیشتر با کت و شلوار سیاه مامورانش و ماشین‌های غول پیکرش شناخته می‌شود، که وظیفه محافظت از رییس‌جمهور و سایر مقامات رده بالای سیاسی را دارد. این سرویس مخفی در 14 آوریل 1865 با فرمان آبراهام لینکولن رسمیت یافت (بخش طعنه‌آمیز اینجاست که همان روز در مرکز تئاتر فورد ترور شد)؛ و پس از ترور رییس‌جمهور ویلیام مک کینلی در 1901 به طور کل عهده‌دار مسوولیت محافظت از جان رییس‌جمهورهای آمریکا شد. شمار کارکنان این سازمان تا سال 2002 به 6500 نفر رسیده بود.

مشهورترین شخصیت اسکناس‌ها

تصویر ملکه الیزابت دوم روی پول بیش از 33 کشور – از ترینیداد و توباگو گرفته تا استرالیا – حک شده است، که در نوع خود رکوردی به حساب می‌آید. کانادا اولین کشوری بود که از تصویر این ملکه روی اسکناس‌هایش استفاده کرد، آن هم وقتی که در 1935 تصویر این ملکه 9 ساله را روی اسکناس‌های 20‌دلاری‌اش چاپ کرد. در طول سال‌های پس از آن 26 تصویر مختلف از الیزابت دوم در انگلستان و کشورهای مستعمره‌اش روی اسکناس‌ها چاپ شده و به اغلب این کشورها مستقیما ابلاغ می‌شد که باید از عکس این ملکه استفاده کنند. هرچند برخی کشورها از جمله رودسیا (زیمبابوه کنونی)، مالت و فیجی هنوز هم از این تصاویر استفاده می‌کنند. ملکه اغلب با تاج و لباس سلطنتی‌اش روی اسکناس‌ها ظاهر می‌شود، اما کانادا و استرالیا ترجیح می‌دهند که بیشتر تصویر او را با ظاهر ساده چاپ کنند و با وجودی که برخی کشورها برای نمایش سن ملکه اسکناس‌هایشان را به روز می‌کنند، برخی دیگر همچنان تصاویر دوران جوانی او را به کار می‌برند. بلیزه وقتی در 1980 قصد تغییر طراحی اسکناس‌هایش را داشت، تصویری از ملکه را برگزید که همان زمان هم متعلق به 20 سال پیش بود.

پول‌ها کارناوال میکروبند

به نظر می‌رسد که همه پول‌ها احتیاج به شست و شو دارند، از بس که کثیفند! مطالعات نشان می‌دهند که بخش بزرگی از اسکناس‌های آمریکایی آلوده به کوکائین هستند. موادفروشان اغلب با دست‌های آلوده پول می‌شمارند و بسیاری هم خب از اسکناس برای مصرف مواد مخدر استفاده می‌کنند. این اسکناس‌ها سپس در دستگاه ATM آلودگی‌شان را به بقیه هم منتقل می‌کنند.
روی اسکناس‌ها همچنین آلودگی‌های فاضلابی هم پیدا شده است. مطالعه‌ای در ژورنال پزشکی ساوترن در 2002 نشان می‌داد که روی 94‌درصد از اسکناس‌های آمریکا میکروب‌های بیماری‌زا پیدا شده است. طبق گزارش‌ها یک پول کاغذی می‌تواند از توالت یک خانواده آلودگی بیشتری در خود داشته باشد. اسکناس‌ها مکان خوبی برای رشد و نمو میکروب‌ها هستند. ویروس‌ها و باکتری‌ها روی اکثر سطوح بیش از 48 ساعت عمر نمی‌کنند، اما عمر آنها روی سطح پول‌های کاغذی حتی به 17 روز هم می‌رسد (این مطالعات برای ویروس آنفلوآنزا بوده‌اند). همین شواهد که ارائه کردیم کافی است تا بروید و بیشتر از پول‌های اعتباری استفاده کنید.

تورم‌های سرسام آور

برای مقابله با تورم 231 میلیون‌درصدی و رسیدن قیمت هر قرص نان به 300 میلیارد‌دلار زیمبابوه‌ای، دولت وحدت این کشور (متشکل از روبرت موگابه و نخست وزیر مورگان تسوانگیاری) در ژانویه امسال اسکناس 100‌هزار میلیاردی منتشر کرد. (به عرضتان برسانیم که 100‌هزار میلیارد، یک 1 دارد با چهارده صفر و این بزرگترین عدد درج شده روی یک اسکناس نیز هست.)
البته تنها چند هفته پس از انتشار این اسکناس مقامات دولتی از موضع خود کوتاه آمدند و به شهروندان اجازه دادند که با پول سایر کشورها معامله کنند. این حرکت برای چند ماه تورم را از تک و تا انداخت، تا اینکه در ماه جولای دومرتبه با جهشی رو به بالا مواجه شد. حالا همه آرزو می‌کنند که کاش آن اسکناس‌های 100‌هزار میلیاردیشان را خرج نکرده بودند.

اولین پول کاغذی

پول‌های کاغذی اولین بار توسط چینی‌ها به کار برده شد، که در سال‌های 618-907 پس از میلاد در دوران تانگ دیناستی از آن استفاده می‌کردند. بیشتر این اسکناس‌ها به شکل اوراق خصوصی اعتباری یا مبادله‌ای منتشر می‌شدند و این سنت در آنجا برای پنجاه سال نیز ادامه داشت تا در اوایل قرن هفده به اروپا رسید. وقتی هنوز یک یا دو قرن مانده بود که پول کاغذی در سایر نقاط جهان مطرح شود چین اولین بحران مالی‌اش را از سر می‌گذراند. انتشار این پول‌های کاغذی به قدری زیاد شده بود که از ارزش شان کاسته بود و تورم عرض اندام می‌کرد. در نتیجه این پدیده چین پول کاغذی را ممنوع اعلام کرد و تا چندین قرن دیگر به سراغ آن نرفت. یک واقعیت دیگر که کمتر شناخته شده این است که اصطلاح پول نقد (cash) در اصل برای وصف سکه‌های گرد برنزی به کار می‌رفت که دارای سوراخ‌هایی مربع شکل در وسط بودند و در دوران تانگ دیناستی «کای-یوآن» نامیده می‌شدند